{"id":1856,"date":"2016-02-11T21:52:18","date_gmt":"2016-02-11T20:52:18","guid":{"rendered":"http:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/?post_type=interviews&#038;p=1856"},"modified":"2018-02-23T13:09:03","modified_gmt":"2018-02-23T12:09:03","slug":"haya-lea-detinko","status":"publish","type":"interviews","link":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wywiady\/haya-lea-detinko\/","title":{"rendered":"Haya-Lea Detinko"},"content":{"rendered":"<p><em>Petersburg, Rosja<br \/>\n<\/em><\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-1856 gallery-columns-6 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko014\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1784\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1784'>\n\t\t\t\tThis monument was put in Rovno on November 4, 1990. It is a memorial at the place where our parents died in the Holocaust in 1941, when the war began. And only after 50 years the authorities in Western Ukraine allowed such a memorial to be built. All the former residents who survived in the tragedy gathered there, including me. Very many people came from all over the Soviet Union. My parents&#8217; names are also cut in this monument.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko015\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO015-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1788\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO015-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO015-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1788'>\n\t\t\t\tNear Rovno there is such a forest called Sosyonki. And in that forest they were all shot. Sixth from the left you can see the name of Nakhman Kats. And then you see Peysa Kats, not very clearly. And there should be my sister there too.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko016\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO016-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1792\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO016-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO016-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1792'>\n\t\t\t\tThis is a memorial in Yiddish, Hebrew and Ukrainian says that 17500 Rovno Jews, old men, women and children, were guiltlessly tortured, executed and buried alive by Germans here on November 6, 1941.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko013\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1796\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1796'>\n\t\t\t\tThis is a monument to my husband constructed after his death. He was buried in the 'January the 9th Cemetery&#8217; in the so-called 'communist site&#8217;. I had it engraved in the bottom 'To a dear husband and father from his wife and children&#8217;. I meant his daughter, called Bella.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko010\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO010-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1800\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO010-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO010-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1800'>\n\t\t\t\tThis snapshot was made in the camp in the town of Tavda. It is East Ural Lag. In the photo I am wearing the coat in which I was arrested. That was a coat made in the Rovno factory; reglan coats were fashionable then. It was flared at the bottom and I wore it for a long time. Later I re-made that coat and presented it to another prisoner from Vilnius. It was a beautiful coat. I had sparse but long hair, so I braided them.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko011\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO011-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1804\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO011-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO011-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1804'>\n\t\t\t\tI received this photo by mail in 1945 in the camp. It is a temporary memorial to the Jews who were murdered in the Sosyonki forest near Rovno. You can see two poles and an inscription in Hebrew indicating that victims of Holocaust from Rovno were buried here, including my parents and my sister, Bella, who were executed by the Nazis on this spot in Sosyonki, a forest outside Rovno.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko012\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO012-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1808\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO012-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO012-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1808'>\n\t\t\t\tThis is my older sister, Hava. She was very beautiful and all of the available men in Rovno were in love with her. In 1932, my older sister, Hava, joined a kibbutz in Poland and lived there for one year. There she met Yakov Blikh, who became her boyfriend, and who helped her to emigrate from Poland to Israel where she intended to study medicine by providing the certificates for her departure and some money. Yakov and Hava were eventually married.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko007\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1812\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007-45x45.jpg 45w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007-600x603.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1812'>\n\t\t\t\tThis is me with Gisya Pishaleva in 1937 in Rovno in a photo studio. I received this picture quite recently from Israel. Gisya found it in the archives of her deceased sister. It was a shock for me to receive this photo after so many years.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko008\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1816\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1816'>\n\t\t\t\tIn this picture we are seeing off our relatives to Israel in 1937. On the right is my brother Aron, and on the left is Daddy, Mum and my sister Bella. And in the middle are all those relatives who left for Israel. I am not in this photo, because I had been in a kibbutz then &#8211; in the town of Slonim in Baranovichi district.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko009\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1820\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1820'>\n\t\t\t\tThis is a picture from the labor camp&#8217;s sewing workshop, where we worked. I do not know who took this snapshot but I kept it, and it&#8217;s dated 1945. I am the first from the left. Second from the left is the Jewish girl Haya and third is a Russian woman. Fourth is Dina. She was arrested in Harbin, a Chinese town.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko003\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1824\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1824'>\n\t\t\t\tOn this amateur snapshot is my Mum in 1935 at the age of 38 and my brother Aron. It was redone in Israel for me, so that I could have some memory of my folks. This was in a resort in Zakopane in Poland. They are dressed in the Polish style. The handsome brother, the beautiful mum, wearing a nice dress. Brother has such short trousers on, called breeches &#8211; that was the fashion then, and a cap on his head.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko004\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1828\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004-45x45.jpg 45w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004-600x604.jpg 600w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1828'>\n\t\t\t\tA photo from 'Hashamer Hazair,&#8217; 'The Young Watchmen&#8217;. My friends and I went to the Lvov region, to a pioneer camp. We rented an attic and lived there, sleeping on hay&#8211; boys on one side, girls on the other. We were wearing this kind of uniform: a grey shirt and a dark blue tie. The regular pioneers wore red ties. We had shirts with pockets, whistles, all the stuff. We were all dressed this way. \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko005\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1832\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1832'>\n\t\t\t\tFirst from the left at the table in an armchair with crossed legs is my husband Shaya, when he was the rector of Higher Communist University. He is depicted with his comrades at work. That photo was made in 1935. Second from the right at the table holding a sheet of a paper is Yuri Repin, a friend of my husband.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko006\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO006-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1836\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO006-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO006-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1836'>\n\t\t\t\tIn this photo you see us walking in Rovno after a meeting in 'Hahamer Hazair&#8217; in 1936. I am the second from the right. First from the right is Gisya Pishaleva, my friend. We lived in the same house. Her parents rented a two-room apartment in our house. Third on the right is Hana Bokser. Hana is dressed in the uniform, which we all used to wear&#8211; a grey shirt with pockets, a dark blue skirt. I do not remember the girl at the left.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko002\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1840\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1840'>\n\t\t\t\tHere we are dressed up for Purim in oriental costumes, with jugs, and we danced as well as we could. These costumes I sewed myself. My sister Hava helped me. When I was a girl, I presented this photo to my friend Sara Shenfeld, who now lives in Israel. She returned it to me when I was in Israel in 1989, and I am very happy about that, because I had no photos after the camp and the Holocaust. On the reverse side there is an inscription in Hebrew that I presented that photo to Sara: 'For eternal memory to my good friend Sara from Hava and Haya. 1932.&#8217;\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/interviews\/haya-lea-detinko\/trans-history_interviews_detinko_detinko001\/#main'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO001-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-1844\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO001-150x150.jpg 150w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO001-45x45.jpg 45w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-1844'>\n\t\t\t\tWe are in our summer residence in Novostav in 1927. I am sitting in the first row on the right, my brother Aron to the left of me and on a chair &#8211; my sister Bella. I am 7 years old, my brother is 8, and Bellochka is 2 years old. In the second row in the hammock is my mum and beside her my daddy. In the third row standing on the right are my Aunt Malka, mother&#8217;s sister, and my elder sister Hava.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Haya-Lea Nakhmanovna jest kulturaln\u0105 i go\u015bcinn\u0105 82 letni\u0105 kobiet\u0105. Pomimo wieku, doskonale pami\u0119ta wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w ze swojego ci\u0119\u017ckiego \u017cycia oraz \u017cycia jej przodk\u00f3w. Haya jest dumna ze swojej rodziny. Pomimo gehenny, przez jak\u0105 przesz\u0142a podczas swojego 15 letniego pobytu w obozie dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, Haya zachowa\u0142a warto\u015bci moralne oraz chcia\u0142aby zachowa\u0107 dla przysz\u0142ych pokole\u0144 pami\u0119\u0107 o niez\u0142omno\u015bci ducha tak\u017ce jej bliskich oraz przyjaci\u00f3\u0142. Haya Nakhmanovna uwa\u017ca przekazywanie historii o \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskich za sw\u00f3j obowi\u0105zek oraz oddanie czci jej przodk\u00f3w.<\/p>\n<h2>Moja rodzina<\/h2>\n<p>Moi dziadkowie ze strony matki pochodzili z obwodu r\u00f3wie\u0144skiego, kt\u00f3ry w\u00f3wczas nale\u017ca\u0142 do Polski. W 1939 r. kiedy Rosjanie przej\u0119li kontrol\u0119 nad t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Polski, R\u00f3wno zosta\u0142o w\u0142\u0105czone do Zachodniej Ukrainy. Pinkhas Leib, ojciec mojej matki, urodzi\u0142 si\u0119 w 1827 r. Poniewa\u017c nie znam jego nazwiska, nie wiem jakie by\u0142o panie\u0144skie nazwisko mojej matki.<\/p>\n<p>M\u00f3j dziadek by\u0142 wysoki i przystojny; nosi\u0142 du\u017c\u0105 brod\u0119 oraz pejsy. By\u0142 bardzo religijny, zawsze nosi\u0142 kip\u0119 oraz ucz\u0119szcza\u0142 do synagogi. Moi dziadkowie rozmawiali ze sob\u0105 w jidysz. Moja mama tak\u017ce m\u00f3wi\u0142a w tym j\u0119zyku. Moi dziadkowie do\u017cyli s\u0119dziwego wieku. Dziadek mia\u0142 ok. 100 lat kiedy zmar\u0142. Nie mog\u0119 sobie przypomnie\u0107, jak nazywa\u0142a si\u0119 moja babcia od strony mamy. Ale pami\u0119tam j\u0105 oraz to, \u017ce m\u00f3wi\u0142em do niej \u201ebabciu\u201d. Kiedy moi dziadkowie szli do synagogi, zawsze ubierali si\u0119 bardzo elegancko. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym zwyczajem babcia zawsze nosi\u0142a peruk\u0119 oraz czarny, a\u017curowy szal. Dziadkowie obchodzili wszystkie \u015bwi\u0119ta \u017cydowskie. Zawsze na pocz\u0105tku Szabatu zapali \u015bwiece a na jego zako\u0144czenie odprawiali moite-Shabos (w jidysz oznacza zako\u0144czenie szabatu; w hebrajskim to hawdala). Dziadkowie byli bardzo uprzejmi i ch\u0119tnie pomagali ubogim, zw\u0142aszcza tym, kt\u00f3rzy przychodzili do nich z pro\u015bb\u0105 o ja\u0142mu\u017cn\u0119.<\/p>\n<p>W Szabat moja babcia i dziadek go\u015bcili w domu tych biedak\u00f3w oraz znajomych i cz\u0119stowali ich czulentem. Poniewa\u017c w Szabat gotowanie jest zabronione, babcia przygotowywa\u0142a jedzenie w pi\u0105tek wieczorem i wstawia\u0142a go do specjalnego pieca; kiedy wi\u0119c w Szabat zasiadali\u015bmy do sto\u0142u jedzenie by\u0142o jeszcze ciep\u0142e. Czulent jest pysznym daniem przy\u017c\u0105dzanym ze specjalnie duszonych ziemniak\u00f3w z mi\u0119sem, tak\u017ce ma bordowy kolor. Jedli\u015bmy te\u017c inne dania, w tym cha\u0142k\u0119.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-1818\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO008\" width=\"900\" height=\"582\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008.jpg 900w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008-300x194.jpg 300w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO008-768x497.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p>Moja mama, Pesya-Mindlya Pinkhas-Leibovna Katz, urodzi\u0142a si\u0119 w 1897 r. w obwodzie r\u00f3wie\u0144skim. Nie mia\u0142a \u017cadnego wykszta\u0142cenia i by\u0142a niepi\u015bmienna. Moja mama prowadzi\u0142a dom i wychowa\u0142a 4 dzieci: Hav\u0119 [1916-1960], Arona-Moisha [1919], Haye-Le\u0119 (czyli mnie) [1920] oraz Bell\u0119 [1925-1941].<\/p>\n<p>Moja mama by\u0142a bardzo religijna i wychowywa\u0142a nas w duchu \u017cydowskiej tradycji. Zosta\u0142a rozstrzelana w R\u00f3wnem w 1941 r. Mia\u0142a 44 lata. Moja mama mia\u0142a 2 siostry \u2013 Malk\u0119 oraz Khan\u0119. Obydwie by\u0142y zam\u0119\u017cne, prowadzi\u0142y dom i mia\u0142y dzieci. Wszyscy stracili \u017cycie w getcie w 1941 r.<\/p>\n<p>Nigdy nie pozna\u0142am dziadk\u00f3w od strony ojca, poniewa\u017c oni zmarli na d\u0142ugo przed tym, jak si\u0119 urodzi\u0142am. Pami\u0119tam tylko jak mi ojciec m\u00f3wi\u0142, \u017ce jego siostra Miriam Chernizer mia\u0142a tak samo na imi\u0119 jak moja mama, Miriam Katz. Niestety nie mam wi\u0119cej wspomnie\u0144 z ni\u0105 zwi\u0105zanych.<\/p>\n<p>Miriam zosta\u0142a rozstrzelana w 1941 r. w R\u00f3wnem. M\u00f3j ojciec mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c brata o imieniu Shaya, kt\u00f3ry by\u0142 nauczycielem w R\u00f3wnem. Sw\u00f3j zaw\u00f3d pe\u0142ni\u0142 do 1941 r. Miesza\u0142 w \u017cydowskiej dzielnicy miasta, niedaleko synagogi przy ulicy Szkolnej. Shaya mia\u0142 liczne potomstwo i ca\u0142a rodzina \u017cy\u0142a bardzo skromnie.<\/p>\n<p>Ojciec cz\u0119sto im pomaga\u0142. Shaya wraz z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 zostali zamordowani przez Niemc\u00f3w. M\u00f3j ojciec, Nakhman Abramovich Katz, urodzi\u0142 si\u0119 w 1895 r. w Horochowie, niedaleko Lwowa, kt\u00f3re w\u00f3wczas by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 Polski. W Horochowie by\u0142am tylko raz w wieku 4 lat i nic nie pami\u0119tam z tego pobytu tam.<\/p>\n<p>Jako ch\u0142opiec m\u00f3j ojciec ucz\u0119szcza\u0142 do chederu i w 1909 r. zako\u0144czy\u0142 swoj\u0105 edukacj\u0119 z chwil\u0105 uko\u0144czenia jesziwy w Horochowie. M\u00f3j ojciec m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 rabinem, ale wiedzia\u0142 \u017ce w ten spos\u00f3b nie utrzyma rodziny, wi\u0119c zosta\u0142 maklerem gie\u0142dowym. Pozosta\u0142 jednak cz\u0142onkiem zarz\u0105du synagogi w Stoloner.<\/p>\n<p>M\u00f3j ojciec nie chcia\u0142 zosta\u0107 wcielony do armii, wi\u0119c celowo odci\u0105\u0142 sobie dwa palce na stopie i zosta\u0142 zwolniony. Zosta\u0142 rozstrzelany w 1941 r. w R\u00f3wnem. Mia\u0142 46 lat.<\/p>\n<h2>Moje dzieci\u0144stwo<\/h2>\n<p>Ja, Haya-Lea Nakhmanovna Katz (Detinko), urodzi\u0142am si\u0119 w 1920 r. w R\u00f3wnem. Moja mama opowiada\u0142a mi, \u017ce m\u00f3j m\u0142odszy brat Aron zwyk\u0142 kiwa\u0107 g\u0142ow\u0105 do g\u00f3ry m\u00f3wi\u0105c \u201etak, tak\u201d, a ja w\u00f3wczas kiwa\u0142am swoj\u0105 na boki na znak \u201enie nie\u201d.<\/p>\n<p>Nasze warunki mieszkalne by\u0142y okropne. Mieszkali\u015bmy w wilgotnej piwnicy kuzyna mojej mamy, wujka Brakera, kt\u00f3ry by\u0142 do\u015b\u0107 maj\u0119tnym cz\u0142owiekiem. Na podw\u00f3rzu mieszka\u0142 bednarz, kt\u00f3ry naprawia\u0142 beczki metalowymi obr\u0119czami, wi\u0119c musieli\u015bmy znosi\u0107 stukanie i ha\u0142asy od \u015bwitu do zmierzchu.<\/p>\n<p>Wszystkie dzieci urodzi\u0142y si\u0119 w R\u00f3wnem. W 1925 r. na \u015bwiat przysz\u0142a moja siostra Bella. Bella m\u00f3wi\u0142a tylko w jidysz. Uczy\u0142a si\u0119 do 15 roku \u017cycia i to tylko w \u017cydowskich szko\u0142ach. W 1927 r. moja mam urodzi\u0142a syna, ale rodzicom nigdy nie uda\u0142o si\u0119 go przywie\u015b\u0107 do domu, poniewa\u017c zmar\u0142 od poniesionych ran podczas po\u017caru szpitala, kt\u00f3ry wybuch\u0142 po jego porodzie.<\/p>\n<p>M\u00f3j dziadek, Pinkhas Leib, przyjecha\u0142 specjalnie, aby przygotowa\u0107 ceremoni\u0119 obrzezania mojego nowo narodzonego brata. Ca\u0142a moja rodzina by\u0142a bardzo przygn\u0119biona jego \u015bmierci\u0105. Poczucie straty by\u0142o olbrzymie i tak naprawd\u0119 odczuwa\u0107 go b\u0119d\u0119 ju\u017c zawsze.<\/p>\n<h2>Nasze \u017cycie religijne<\/h2>\n<p>W naszym domu obchodzili\u015bmy wszystkie \u015bwi\u0119ta \u017cydowskie. Podczas Pesach rozsiadali\u015bmy si\u0119 wygodnie na fotelach (zwyczaj nazywany mesubin) i czytali\u015bmy Hagad\u0119. Nape\u0142niali\u015bmy cztery kieliszki winem i zostawiali\u015bmy drzwi otwarte dla proroka Izaasza, aby m\u00f3g\u0142 przyj\u015b\u0107 i skosztowa\u0107 wina. Jednego razu, gdy posz\u0142am otworzy\u0107 drzwi zobaczy\u0142am \u017cebraka, kt\u00f3ry akurat sta\u0142 po drugiej stronie. Tak si\u0119 w\u00f3wczas przestraszy\u0142am, \u017ce wbieg\u0142am do pokoju i schowa\u0142am si\u0119 pod sto\u0142em. M\u00f3j tata zaprosi\u0142 tego \u017cebraka do domu na wsp\u00f3lny posi\u0142ek. Niedaleko naszego domu w centrum R\u00f3wnego znajdowa\u0142a si\u0119 du\u017ca, pi\u0119kna synagoga, kt\u00f3ra by\u0142a centrum \u017cycia naszej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Wielu z moich kuzyn\u00f3w studiowa\u0142o w jesziwie w mie\u015bcie, wi\u0119c cz\u0119sto odwiedzali nas w tygodniu lub w Szabat. Ca\u0142a moja rodzina ucz\u0119szcza\u0142a do synagogi, w tym moja mama oraz ja sama.<\/p>\n<p>W \u015bwi\u0119to Rosz ha-Szana a\u017c dr\u017celi\u015bmy na d\u017awi\u0119k szofaru. Pierwsz\u0105 rzecz\u0105, jak\u0105 robili\u015bmy po ca\u0142odniowym po\u015bcie by\u0142o wypicie szklanki herbaty z mlekiem; dlatego nastawia\u0142am samowar i czeka\u0142am, jak rodzice wr\u00f3c\u0105 z synagogi.<\/p>\n<p>Moja mama robi\u0142a zakupy na takim du\u017cym targu w mie\u015bcie. Zawsze wraca\u0142a bardzo zm\u0119czona i m\u00f3wi\u0142a: \u201dMusz\u0119 si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0107 i przespa\u0107 przez 5 minut, bo nie b\u0119d\u0119 w stanie zrobi\u0107 niczego!\u201d. Czasami wybiera\u0142am si\u0119 na zakupy razem z ni\u0105. Zawsze stara\u0142y\u015bmy si\u0119 kupowa\u0107 koszerne produkty, a kurczaki, kt\u00f3re kupi\u0142y\u015bmy na placu, zanosi\u0142y\u015bmy do szojcheta, kt\u00f3ry dokonywa\u0142 uboju rytualnego.<br \/>\nNie mieli\u015bmy s\u0142u\u017c\u0105cej, dlatego pomaga\u0142am mamie przy pracach domowych, zw\u0142aszcza przy pieczeniu. M\u00f3j brat Aron tak\u017ce pomaga\u0142 w domu. Jak ja umy\u0142am pod\u0142og\u0119, to on polerowa\u0142 drewno na wysoki po\u0142ysk. Moja starsza siostra Hava po uko\u0144czeniu gimnazjum wysz\u0142a za m\u0105\u017c, a Bella, by\u0142a zbyt ma\u0142a by pomaga\u0107.<\/p>\n<h2>Szko\u0142a oraz Hszaomer Hacair<\/h2>\n<p>W 1925 r., kiedy ju\u017c nieco podros\u0142am, na jeden rok zosta\u0142am wys\u0142ana do chederu wraz z Aronem, gdzie nauczy\u0142am si\u0119 czyta\u0107 i pisa\u0107; ale nie przez rabina tylko jakiego\u015b innego, wykszta\u0142conego m\u0119\u017cczyzn\u0119 z brod\u0105. To tutaj opanowa\u0142am pisanie po hebrajsku. W 1926 r. tak jak moja starsza siostra Hava zacz\u0119\u0142am ucz\u0119szcza\u0107 do szko\u0142y Tarbut, oddalonej nieco od naszego mieszkania. Nauka w tej szkole trwa\u0142a \u0142\u0105cznie 11 lat: pierwsze trzy lata stanowi\u0142y przygotowanie do dalszej edukacji, kt\u00f3ra trwa\u0142a osiem lat. Nauk\u0119 w szkole Tarbut zacz\u0119\u0142am w wieku sze\u015bciu lat, ale poniewa\u017c moje wyniki w nauce nie by\u0142y wystarczaj\u0105c\u0105 dobre, powtarza\u0142am pierwsz\u0105 klas\u0119. Lekcje prowadzone by\u0142y cz\u0119\u015bciowo w j\u0119zyku polskim a cz\u0119\u015bciowo po hebrajsku. J\u0119zyki obce, jak niemiecki oraz \u0142acina, nauczane by\u0142y dopiero od czwartej klasy. Od ka\u017cdego przedmiotu mieli\u015bmy osobnego nauczyciela. W zasadzie musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce by\u0142am dobr\u0105 uczennic\u0105. Kiedy m\u00f3j brat zacz\u0105\u0142 mie\u0107 trudno\u015bci z nauk\u0105, przenie\u015bli go do mojej klasy tak\u017ce uczyli\u015bmy si\u0119 ju\u017c razem. Do szko\u0142y zak\u0142adali\u015bmy specjalne mundurki, kt\u00f3re szy\u0142a dla nas znajoma mamy. Uwielbia\u0142am chodzi\u0107 wraz z mam\u0105 na przymiarki moich nowych, pi\u0119knych sukienek; wtedy to zacz\u0119\u0142am interesowa\u0107 si\u0119 szyciem.<\/p>\n<p>Starsi uczniowie zach\u0119cali m\u0142odszych do zaanga\u017cowania si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych organizacji m\u0142odzie\u017cowych. Ja przyst\u0105pi\u0142am do Haszomer Hacair (\u201eM\u0142ody Stra\u017cnik\u201d). Nazywani byli\u015bmy b\u2019nai mitbar (\u201eDzieci pustyni\u201d). Nosili\u015bmy kwadratowe chusty i opastki przewi\u0105zane przez g\u0142ow\u0119. W szkole haftowali\u015bmy na beretach specjalne gwiazdy b\u0142yszcz\u0105c\u0105 nici\u0105. Poza zaj\u0119ciami w szkole \u015bredniej ucz\u0119szczali\u015bmy na spotkania w ramach tej organizacji. My m\u00f3j brat nale\u017ca\u0142 do Bejtaru. Podoba\u0142y mu si\u0119 bardzo pe\u0142nie mundurki, w kt\u00f3rych wygl\u0105da\u0142 jak \u017co\u0142nierz. My nosi\u0142y\u015bmy nasze chusty, a on sw\u00f3j mundur wraz z gwizdkiem na szyi.<\/p>\n<p>Generalnie moja rodzina \u017cy\u0142a do\u015b\u0107 dostatnio, ale czasami brakowa\u0142o mi pieni\u0119dzy, aby op\u0142aci\u0107 sk\u0142adk\u0119 cz\u0142onkowsk\u0105 w organizacji. Poniewa\u017c by\u0142am ju\u017c w starszej klasie, postanowi\u0142am zacz\u0105\u0107 udziela\u0107 korepetycji i pomaga\u0107 w nauce m\u0142odszym dzieciom z \u017cydowskich rodzin. Nie zarabia\u0142am du\u017co \u2013 5 z\u0142; ale by\u0142y to pieni\u0105dze na kt\u00f3re sama zapracowa\u0142am i nie musia\u0142am ju\u017c po\u017cycza\u0107 od rodzic\u00f3w. Jednym z naszych obowi\u0105zk\u00f3w by\u0142a zbi\u00f3rka funduszy na budow\u0119 Izraela po\u015br\u00f3d \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Ka\u017cdy z nas mia\u0142 przydzielony pewien obszar, na kt\u00f3rym zbiera\u0142 fundusze. W moim ludzie byli bardzo hojni; ka\u017cdy z nich wpisywany by\u0142 na specjaln\u0105 list\u0119 darczy\u0144c\u00f3w. W 1936 r. by\u0142am ju\u017c w sz\u00f3stej klasie, ale musia\u0142am zmieni\u0107 szko\u0142\u0119, poniewa\u017c nauczyciel imieniem Khvoinik zacz\u0105\u0142 si\u0119 nade mn\u0105 zn\u0119ca\u0107.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-1830\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO004\" width=\"900\" height=\"604\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004.jpg 900w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004-300x201.jpg 300w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO004-768x515.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p>Kiedy\u015b po te\u015bcie z algebry wszyscy otrzymali wyniki swojej pracy opr\u00f3cz mnie. Kiedy wsta\u0142am i zapyta\u0142am go jak\u0105 ocen\u0119 otrzyma\u0142am on zapyta\u0142 mnie \u201eCzy Hava Katz jest twoj\u0105 siostr\u0105?\u201d. Kiedy potwierdzi\u0142am, \u017ce tak otrzyma\u0142am swoj\u0105 prac\u0119 z adnotacj\u0105 \u201eNie jestem pewien czy ta praca zosta\u0142a napisana samodzielnie\u201d. Kiedy to zobaczy\u0142am rozp\u0142aka\u0142am si\u0119 i krzykn\u0119\u0142am, \u017ceby nie miesza\u0142 w to mojej siostry!<\/p>\n<p>Moja starsza siostra Hava w 1932 r. zamieszka\u0142a w kibucu w Polsce, gdzie sp\u0119dzi\u0142a w sumie rok. Tam pozna\u0142a Yakova Blikha, kt\u00f3ry zosta\u0142 jej ch\u0142opakiem. Yakov pom\u00f3g\u0142 mojej siostrze wyjecha\u0107 do Palestyny, gdzie Hava mia\u0142a zamiar studiowa\u0107 medycyn\u0119. Hava i Yakow w ko\u0144cu si\u0119 pobrali. Moi rodzice wys\u0142ali jej do Izraela drogi koc i przepi\u0119kny p\u0142aszcz. Mam zdjecie siostry z tych lat.<br \/>\nBy\u0142a bardzo pi\u0119kna, tak\u017ce ka\u017cdy nie\u017conaty m\u0119\u017cczyzna w R\u00f3wnem podkochiwa\u0142 si\u0119 w niej. Hava i Yakow maj\u0105 dw\u00f3ch syn\u00f3w. Hava zmar\u0142a w 1960 r. w wieku 44 lat. Nie znam niestety przyczyny jej \u015bmierci; wiem tylko, \u017ce Hava mia\u0142a problemy z wysokim ci\u015bnieniem. Kiedy by\u0142am w Izraelu, odwiedzi\u0142am gr\u00f3b swojej siostry. Hava by\u0142a piel\u0119gniark\u0105. W szpitalu, gdzie pracowa\u0142a wszyscy bardzo j\u0105 lubili. Niedawno si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce Hava zmar\u0142a w miejscu pracy.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-1842 size-medium\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-188x300.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO002\" width=\"188\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-188x300.jpg 188w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-768x1227.jpg 768w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002-641x1024.jpg 641w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO002.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 188px) 100vw, 188px\" \/><\/p>\n<p>Jeden z syn\u00f3w Havy zmar\u0142 m\u0142odo; natomiast drugi, Avraam Blikh, nadal \u017cyje i mieszka w Izraelu. W 1988 r. przyjecha\u0142 do mnie w odwiedziny Natan, straszy syn mojego brata Arona (dzisiaj te\u017c mieszka w Izraelu). Wtedy to dowiedzia\u0142am si\u0119 od niego, \u017ce Hava nie \u017cyje.<\/p>\n<p>Po uko\u0144czeniu szko\u0142y zacz\u0119\u0142am szy\u0107 biustonosze, gorsety i tym podobne. To by\u0142a bardzo przyjemna praca. Moje zami\u0142owanie do szycia wpojone przez matk\u0119, okaza\u0142o si\u0119 bardzo przydatne.<br \/>\nW R\u00f3wnem pocz\u0105tkowo \u017cyli\u015bmy bardzo skromnie; do momentu, a\u017c firma maklerska mojego taty zacz\u0105\u0142 przynosi\u0107 dochody. Dzi\u0119ki temu mojego tat\u0119 by\u0142o sta\u0107 na zakup mieszka\u0144 dla cz\u0142onk\u00f3w jego rodziny. W ko\u0144cu i my zamieszkali\u015bmy w du\u017cym domu z dwunastoma pokojami (nie wliczaj\u0105c kuchni). Zajmowali\u015bmy trzy pokojowe mieszkanie na drugim pi\u0119trze. Pozosta\u0142\u0105 powierzchni\u0119 wynajmowali\u015bmy jako osobne mieszkania, z czego czerpali\u015bmy dodatkowy doch\u00f3d. W takich warunkach mieszkali\u015bmy do 1941 r., kiedy to na rozkaz Rosjan zostali\u015bmy zmuszeni do opuszczenia reszty pokoi i zamieszkania tylko w jednym z nich. Pozwolono nam zosta\u0107 w mieszkaniu tylko dlatego, \u017ce moja mama bardzo p\u0142aka\u0142a i lamentowa\u0142a g\u0142o\u015bno; w przeciwnym razie na pewno by nas wyrzucono z mieszkania.<\/p>\n<p>W naszym pokoju nie by\u0142o wyj\u015bcia na klatk\u0119 schodow\u0105, wi\u0119c nasi s\u0105siedzi, kt\u00f3rzy \u017cyli obok nas przez wiele lat uprzejmie zgodzili si\u0119 aby\u015bmy wykorzystywali s\u0105siedni pok\u00f3j, tu\u017c obok naszego dawnego mieszkania. Za ka\u017cdym razem wychodz\u0105c lub wchodz\u0105c do mieszkania przechodzili\u015bmy przez niego, pomimo \u017ce prowadzi\u0142 przez ich sypialnie.<\/p>\n<h2>Przybycie Rosjan<\/h2>\n<p>W 1939 r. kiedy Rosjanie wkroczyli do R\u00f3wnego m\u00f3j ojciec znalaz\u0142 prac\u0119 jako kierownik magazynu w zak\u0142adzie przetw\u00f3rstwa drewna. Rok p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 jednak zwolniony, kiedy to zosta\u0142 uznany za przedstawiciela &#8222;bur\u017cuazji&#8221;, z powodu posiadania w\u0142asnego domu.<\/p>\n<p>M\u00f3j ojciec pozosta\u0142 bezrobotny do momentu rozstrzelania w 1941 r. po ponownym zaj\u0119ciu miasta przez Niemc\u00f3w.<\/p>\n<p>W 1938 r. postanowi\u0142em p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015blady mojej starszej siostry Havy i do\u0142\u0105czy\u0142am do kibucu w S\u0142onimiu w Polsce. Mia\u0142am nadziej\u0119 wyemigrowa\u0107 do Izraela, tak jako Hava.<\/p>\n<p>W kibucu uczyli\u015bmy si\u0119 r\u00f3\u017cny zawod\u00f3w, tak aby przygotowa\u0107 si\u0119 do wyjazdu do Izraela. 17 wrze\u015bnia 1939 r. Rosjanie zaj\u0119li miasto, wi\u0119c wr\u00f3ci\u0142am do domu. Wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi szli\u015bmy na nogach przez ca\u0142y las, a\u017c dotarli\u015bmy do linii kolejowej, gdzie uda\u0142o nam si\u0119 z\u0142apa\u0107 poci\u0105g do R\u00f3wnego. Wszyscy byli bardzo zadowoleni, kiedy zobaczyli mnie z powrotem.<\/p>\n<p>Od 1939 do 1941 r. kiedy R\u00f3wne by\u0142o okupowane przez Rosjan, NKWD organizowa\u0142o specjalne kursy ksi\u0119gowo\u015bci. Pod koniec 1939 r. podj\u0119\u0142am nauk\u0119 w tym zawodzie, tak\u017ce od czerwca 1941 r. pracowa\u0142am jako ksi\u0119gowa dla NKWD. Pod czujnym okiem Rosjan Polacy budowali w\u00f3wczas autostrad\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 Przemy\u015bl z Kijowem. W zwi\u0105zku z tym, w 1940 r. musia\u0142am przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Przemy\u015bla. To by\u0142 bardzo niespokojny czas &#8211; wojna wisia\u0142a w powietrzu. Po up\u0142ywie mojego rocznego kontraktu poprosi\u0142am o pozwolenie na powr\u00f3t do domu. M\u00f3j prze\u0142o\u017cony stara\u0142 si\u0119 przekona\u0107 mnie do zmiany decyzji obiecuj\u0105c awans oraz podwy\u017ck\u0119; kiedy jednak zacz\u0119\u0142am p\u0142aka\u0107 pozwoli\u0142 mi wr\u00f3ci\u0107 do domu, do R\u00f3wnego.<\/p>\n<p>Moja rodzina popad\u0142a w bied\u0119 &#8211; ojciec straci\u0142 prac\u0119 w zak\u0142adzie przetw\u00f3rstwa drzewnego, tak\u017ce wszystko wygl\u0105da\u0142o bardzo \u017ale. W ko\u0144cu, w styczniu 1941 r., uda\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107 prac\u0119 jako ksi\u0119gowa w drukarni pa\u0144stwowej. Pracowa\u0142am bardzo ci\u0119\u017cko, ale zosta\u0142am ciep\u0142o przyj\u0119ta przez pozosta\u0142ych pracownik\u00f3w. Wszyscy mnie szanowali. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce w ko\u0144cu odnalaz\u0142am swoje miejsce w tej nowej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n<h2>Aresztowanie<\/h2>\n<p>5 czerwca 1941 roku o 3:00 w nocy bez \u017cadnego ostrze\u017cenia kilkoro Rosjan przysz\u0142o mnie aresztowa\u0107. Pokazali nakaz i od razu zacz\u0119li przeszukiwa\u0107 dom. Moja mama od razu zrozumia\u0142, co si\u0119 dzieje i zemdla\u0142. Nie wiedzia\u0142am, co robi\u0107. Bella pobieg\u0142a do najbli\u017cszej apteki o trzeciej nad ranem, \u017ceby uzyska\u0107 jak\u0105\u015b pomoc. Musia\u0142am u\u017cy\u0107 ca\u0142ej swojej si\u0142y, \u017ceby otworzy\u0107 mamie usta i poprosi\u0107 o troch\u0119 wody. Kiedy ju\u017c odzyska\u0142a przytomno\u015b\u0107 wykrzycza\u0142a: \u201eCo mi po Tobie pozostanie? Zabieraj\u0105 mi Ciebie! Ja ju\u017c nie chc\u0119 \u017cy\u0107!\u201d. Nigdy wi\u0119cej nie zobaczy\u0142am mojego ojca, mamy ani m\u0142odszej siostry Belli. Prowadzili mnie pieszo do wi\u0119zienia przez ca\u0142e miasto. Kiedy zapyta\u0142am ich, dlaczego zosta\u0142a aresztowana odpowiedzieli, \u017ce dowiem si\u0119 wszystkiego w swoim czasie. W wi\u0119zieniu umie\u015bcili mnie w du\u017cej celi, gdzie by\u0142o ju\u017c sporo innych wi\u0119\u017ani\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich rozpozna\u0142am jedn\u0105 znajom\u0105. Jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142am, tej nocy aresztowanych zosta\u0142o a\u017c siedem os\u00f3b. Oskar\u017cyli nas o przynale\u017cno\u015b\u0107 do Haszomer Hacair, uchodz\u0105cej w ich oczach za antysowieck\u0105 organizacj\u0119. Podczas pierwszych dni pobytu w wi\u0119zieniu otrzyma\u0142am paczki od rodzic\u00f3w z ciep\u0142ymi ubraniami. Zdziwiona zastanawia\u0142am si\u0119 czy to dlatego, \u017ce zostan\u0119 zes\u0142ana na Syberi\u0119? Co mi te ciep\u0142e ubrania? Oczywi\u015bcie zachowa\u0142am je wszystkie. Kiedy wezwali mnie na przes\u0142uchanie by\u0142am bardzo zdenerwowana. W tamtym czasie mia\u0142am ch\u0142opaka o imieniu Azriel Vevrik; by\u0142 jedynakiem i mieszka\u0142 w ma\u0142ym miasteczku Beresteczko. Azriel by\u0142 bardzo wysoki i przystojny; mia\u0142 niebieskie oczy. M\u00f3j ch\u0142opak by\u0142 tak\u017ce ksi\u0119gowym i cz\u0119sto przyje\u017cd\u017ca\u0142 odwiedza\u0107 mnie do R\u00f3wnego. M\u00f3j ojciec chcia\u0142 aby\u015bmy si\u0119 zar\u0119czyli, ale czasy by\u0142y niespokojne. Dlatego nie \u015bpieszyli\u015bmy si\u0119 z podj\u0119ciem tej decyzji. W ka\u017cdym razie, kiedy zosta\u0142am wezwana na to przes\u0142uchanie pomy\u015bla\u0142am, \u017ce on tak\u017ce zosta\u0142 aresztowany, bo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce us\u0142ysza\u0142am jego g\u0142os.<\/p>\n<h2>I wojna wybuch\u0142a<\/h2>\n<p>Siedemna\u015bcie dni po moim aresztowaniu, 22 czerwca 1941 r. o 4:00 w nocy na godzin\u0119 przed pobudk\u0105 obudzi\u0142o nas straszne wycie syren. Ka\u017cdy w celi, gdzie spali\u015bmy na pod\u0142odze, od razu zrozumia\u0142 \u017ce najgorsze w\u0142a\u015bnie si\u0119 sta\u0142o \u2013 wybuch\u0142a wojna. 25 czerwca zacz\u0119\u0142a si\u0119 ewakuacja, deportowano nas w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Radzieckiego. Na stacj\u0119 przyjechali\u015bmy w ci\u0119\u017car\u00f3wkach nakrytych p\u0142\u00f3tnem, pierwotnie s\u0142u\u017c\u0105cych do przewozu byd\u0142a. Nic mog\u0142am nic zobaczy\u0107. Kiedy podczas podr\u00f3\u017cy poci\u0105g mija\u0142 m\u00f3j dom, Ci kt\u00f3rzy mnie znali krzyczeli \u201ew\u0142a\u015bnie przeje\u017cd\u017camy obok domu Hayi!\u201d. Niestety nie mog\u0142am nawet wychyli\u0107 g\u0142owy na zewn\u0105trz, poniewa\u017c stra\u017cnicy odpychali mnie broni\u0105. Kolej by\u0142a nieustannie bombardowana z samolot\u00f3w, ale na szcz\u0119\u015bcie nic si\u0119 nikomu nie sta\u0142o. Trzem ukrai\u0144skim wi\u0119\u017aniom z naszego transportu, kt\u00f3rzy byli w innym wagonie, uda\u0142o si\u0119 wyskoczy\u0107 z poci\u0105gu kiedy zabrzmia\u0142y syreny zapowiadaj\u0105ce nadci\u0105gaj\u0105cy nalot i schronili si\u0119 w bezpiecznym miejscu. My nie mieli\u015bmy szans na ucieczk\u0119, poniewa\u017c nasz wagon by\u0142 pilnowany. Uciekinierzy zdo\u0142ali pokaza\u0107 za pomoc\u0105 gest\u00f3w pilotom niemieckim, \u017ce w tym poci\u0105gu przetrzymywani s\u0105 ludzie. By\u0107 mo\u017ce dlatego uda\u0142o nam si\u0119 prze\u017cy\u0107 bombardowanie. Kiedy nalot si\u0119 sko\u0144czy\u0142, Ukrai\u0144cy podchodzi do wagon\u00f3w i sprawdzali czy kto\u015b nie zosta\u0142 ranny. W ko\u0144cu uda\u0142o nam si\u0119 dotrze\u0107 do miasta Kamyshin w okolicach Stalingradu. Zostali\u015bmy umieszczeni w kolejnym wi\u0119zieniu, tym razem tylko dla kobiet, gdzie dwie osoby spa\u0142y na jednym \u0142\u00f3\u017cku.<\/p>\n<p>Nowe dochodzenie zosta\u0142o rozpocz\u0119te i po raz kolejny zosta\u0142am oskar\u017cona o przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji syjonistycznej Haszomer Hacair. Wraz z przesuni\u0119ciem si\u0119 frontu zostali\u015bmy ewakuowani ponownie dalej na wsch\u00f3d.<\/p>\n<p>Tym razem jednak zostali\u015bmy umieszczeni na barce. P\u0142yn\u0119li\u015bmy w d\u00f3\u0142 rzeki, a\u017c dotarli\u015bmy do celu. Warunki na barce by\u0142y naprawd\u0119 okropne.<\/p>\n<p>Kiedy wybuch\u0142a epidemia cholery ludzie masowo umierali, nawet w miejscu gdzie akurat stali \u2013 jeden m\u0119\u017cczyzna zmar\u0142, kiedy siedzieli\u015bmy przy stole podczas posi\u0142ku. W\u015br\u00f3d zmar\u0142ych by\u0142a moja znajoma, Hana. Bardzo chcia\u0142am si\u0119 ni\u0105 zaopiekowa\u0107, ale Rosjanie mi nie pozwolili. Chorzy byli oddzielani od zdrowych wi\u0119\u017ani\u00f3w. W\u00f3wczas to Rosjanie przyst\u0105pili do palenia zara\u017conych \u017cywcem, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c piel\u0119gniarki, kt\u00f3ra zarazi\u0142a si\u0119 opiekuj\u0105c si\u0119 chorymi.<\/p>\n<p>Kiedy w ko\u0144cu wysiedli\u015bmy z barki na l\u0105d, zdrowi oddzielani byli od chorych. Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli epidemi\u0119 poddani zostali przymusowej kwarantannie \u2013 dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy sp\u0119dzili\u015bmy gdzie\u015b w okolicy Kazania; my\u015bl\u0119, \u017ce miasto nazywa\u0142o si\u0119 Sviyaga.<\/p>\n<p>Bardzo si\u0119 tam rozchorowa\u0142am, nie mog\u0142am chodzi\u0107 wi\u0119c wys\u0142ali mnie do szpitala. Kiedy poczu\u0142am si\u0119 troch\u0119 lepiej, wr\u00f3ci\u0142am z powrotem do pracy. Pewnego dnia zobaczy\u0142am moj\u0105 znajom\u0105 Han\u0119, ubran\u0105 w spodnie i m\u0119sk\u0105 marynark\u0119! By\u0142am \u015bwi\u0119cie przekonana, \u017ce Hana nie \u017cyje! Jej odzie\u017c zosta\u0142a spalona ze wzgl\u0119du na epidemi\u0119; dlatego te\u017c w zamian dosta\u0142a nowe, \u017ale dopasowane ubrania. Oczywi\u015bcie zaopiekowa\u0142am si\u0119 ni\u0105; spa\u0142y\u015bmy razem na \u0142\u00f3\u017cku. Hana by\u0142a dobr\u0105 krawcow\u0105 i otworzy\u0142a sklep w mie\u015bcie.<\/p>\n<p>To w\u0142asnie ona nauczy\u0142a mnie wielu rzeczy zwi\u0105zanych z szyciem. Dzi\u0119ki temu mog\u0142am w obozie szy\u0107, cho\u0107 nadal musia\u0142am pracowa\u0107 z innymi wi\u0119\u017aniami przy codziennych pracach. Obecnie Hana mieszka w Izraelu.<\/p>\n<h2>Wyrok<\/h2>\n<p>By\u0142am w sumie w 11 r\u00f3\u017cnych obozach. Po czterech latach ci\u0105g\u0142ych zmian us\u0142ysza\u0142am w ko\u0144cu werdykt: 10 lat wi\u0119zienia oraz 5 lat wygnania. Gdy to us\u0142ysza\u0142am, nie rozumia\u0142am co si\u0119 dzieje, szepta\u0142am tylko: \u201e10 lat? 10 lat?\u201d. Jaka\u015b stra\u017cniczka da\u0142a mi zdj\u0119cie m\u00f3wi\u0105c, \u017ce to na pami\u0105tk\u0119. Trzymam je do tej pory.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-1822\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO009\" width=\"900\" height=\"648\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009.jpg 900w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009-300x216.jpg 300w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO009-768x553.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p>Po wyroku zosta\u0142am zes\u0142ana do \u0142agru we wschodnim Uralu w miejscowo\u015bci Tawda. W obozie tym byli przetrzymywani m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety. Pocz\u0105tkowo zosta\u0142am przydzielona do wykonywania r\u00f3\u017cnych prac og\u00f3lnych; kiedy jednak na jaw wysz\u0142y moje umiej\u0119tno\u015bci zwi\u0105zane ze szyciem, zacz\u0119\u0142am pracowa\u0107 jako krawcowa. W obozie doczeka\u0142am si\u0119 9 maja 1945 r, dnia zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej. Komendant obozu zwo\u0142a\u0142 nas wszystkich i og\u0142osi\u0142 koniec wojny. Dla nas jednak nie przynios\u0142o to \u017cadnych zmian.<\/p>\n<p>W 1946 roku m\u00f3j brat Aron przyjecha\u0142 mnie odwiedzi\u0107. Jemu uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 wojn\u0119. Szuka\u0142 mnie wsz\u0119dzie i w ko\u0144cu zdoby\u0142 informacje na temat mojego pobytu oraz wszystkie pozwolenia na wizyt\u0119 w obozie. Wiedzia\u0142am wcze\u015bniej o jego wizycie. Przygotowa\u0142am zeszyt, w kt\u00f3rym spisa\u0142am ca\u0142\u0105 dotychczasow\u0105 histori\u0119 swojego \u017cycia i zatytu\u0142owa\u0142am j\u0105 \u201eTylko ja nie zgin\u0119\u0142am\u201d. Zeszyt ten da\u0142am swojemu bracie.<\/p>\n<p>Aron zapyta\u0142 mnie: \u201eCo powinienem zrobi\u0107? Zaczeka\u0107 na Ciebie czy wyjecha\u0107 do Polski?\u201d. W tym czasie Polacy byli repatriowani z powrotem do Ojczyzny. Powiedzia\u0142am bratu, \u017ce ma wyje\u017cd\u017ca\u0107 bez zastanawiania si\u0119. W tym czasie by\u0142 ju\u017c \u017conaty i mia\u0142 dziecko. Wyprowadzili si\u0119 wi\u0119c do Niemiec, gdzie pocz\u0105tkowo Aron pracowa\u0142 jako dyrektor w jednej ze szk\u00f3\u0142 \u015brednich. P\u00f3\u017aniej uda\u0142o im si\u0119 wyemigrowa\u0107 do Izraela. Przez pierwszy rok pobytu tam \u017cyli bardzo skromnie, w n\u0119dzy. M\u00f3j brat kontynuowa\u0142 swoj\u0105 edukacj\u0119 w Izraelu a\u017c w ko\u0144cu zosta\u0142 nauczycielem matematyki. Pracowa\u0142 jako nauczyciel dok\u0105d nie przeszed\u0142 na emerytur\u0119. Obecnie Aron mieszka blisko Tel Awiwu, w Holon.<\/p>\n<p>Utrzymuj\u0119 z nim kontakt listowny. Jego syn Nahman mieszka w kibucu. Kiedy dowiedzia\u0142am si\u0119 o \u015bmierci rodzic\u00f3w i m\u0142odszej siostry Belli bardzo to prze\u017cy\u0142am i rozchorowa\u0142am si\u0119 powa\u017cnie. Wszyscy zgin\u0119li w getcie w R\u00f3wnem. M\u00f3j brat ocala\u0142 cudem. M\u00f3j stan pogarsza\u0142 si\u0119, zacz\u0119\u0142am chorowa\u0107 na pokrzywk\u0119 przez co sp\u0119dzi\u0142am w szpitalu ponad rok. Po tym okresie podj\u0119\u0142am na nowo prac\u0119 w warsztacie. Wszyscy byli dla mnie mili i dobrze mnie traktowali. Doradzono mi, abym szkoli\u0142a si\u0119 w zawodzie, tak abym mog\u0142a nie tylko szy\u0107, ale tak\u017ce i przygotowywa\u0107 kroje.<\/p>\n<p>W 1951 r, trzy miesi\u0105ce przed up\u0142ywem terminu do mojego zwolnienia, zosta\u0142am przeniesiona do obozu o zaostrzonym rygorze w Mordowi. By\u0142o to wynikiem rozkazu J\u00f3zefa Stalina, aby wszyscy \u201ewi\u0119\u017aniowie polityczni\u201d trzymani byli w\u0142a\u015bnie w takich plac\u00f3wkach. Kiedy dotarli\u015bmy do Krasnojarska na barkach pop\u0142yn\u0119li\u015bmy rzek\u0105 Jenisej w stron\u0119 Maklakovo (obecnie: miasto Lesosibirsk). By\u0142a to du\u017ca osada z rozleg\u0142ymi lasami. Tam otworzy\u0142am warsztat, w kt\u00f3rym szy\u0142am sp\u00f3dnice, tak \u017ce szybko sta\u0142am si\u0119 znana w okolicy. Moje \u017cycie na wygnaniu w\u0142a\u015bnie si\u0119 zacz\u0119\u0142o. P\u00f3\u017aniej otworzy\u0142am sklep i nigdy nie brakowa\u0142o mi ani pracownik\u00f3w, ani pieni\u0119dzy. Dzi\u0119ki temu wynaj\u0119\u0142am sobie pok\u00f3j. Kupi\u0142am maszyn\u0119 do szycia i zacz\u0119\u0142am \u017cy\u0107 normalnie.<\/p>\n<h2>\u017bycie na wygnaniu<\/h2>\n<p>W Maklakovo \u017cy\u0142a taka jedna \u017cydowska rodzina z Wilna. Podobnie jak ja, ojciec z tej rodziny zosta\u0142 zes\u0142any na wygnanie. Jego \u017cona postanowi\u0142a dobrowolnie do\u0142\u0105czy\u0107 do m\u0119\u017ca. Nazywali si\u0119 &#8222;Kats&#8221;, tak samo jak moje nazwisko &#8222;Katz\u201d. Ale oni byli Litwinami, wi\u0119c tym samym ich nazwisko powinno by\u0107 zako\u0144czone &#8222;-as&#8221;. Tak naprawd\u0119 wi\u0119c ich nazwisko brzmia\u0142o&#8221; Katsas\u201d. Ich stosunek do mnie by\u0142 bardzo ciep\u0142y i zawsze zapraszali mnie do siebie na \u015bwi\u0119ta. Bardzo szybko zaprzyja\u017anili\u015bmy si\u0119.<\/p>\n<p>Raz na \u015bwi\u0119to Pesach [Paschy] uda\u0142o im si\u0119 zdoby\u0107 kawa\u0142ek macy i zaprosili mnie oraz jakiego\u015b m\u0119\u017cczyzn\u0119 imieniem Shaya Itskovich Detinko na kolacj\u0119 sederow\u0105. Obydwoje umieli\u015bmy szy\u0107. W pewnym momencie ten m\u0119\u017cczyzna zapyta\u0142 mnie, czy mam maszyn\u0119 do szycia. Kiedy podpowiedzia\u0142am, \u017ce tak, zapyta\u0142 \u201eCzy mog\u0119 przyj\u015b\u0107 i uszy\u0107 sobie czapk\u0119?&#8221; W ten oto spos\u00f3b zacz\u0119\u0142a si\u0119 nasza przyja\u017a\u0144.<\/p>\n<p>Tak samo jak ja, Shaya urodzi\u0142 si\u0119 w Polsce w 1903 r; by\u0142 wi\u0119c 17 lat starszy ode mnie. Tak naprawd\u0119 nie wiem nic o jego rodzicach, opr\u00f3cz tego, \u017ce jego ojciec mia\u0142 na imi\u0119 Itsik. Ca\u0142a jego rodzina nie \u017cy\u0142a, zanim go pozna\u0142am.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-1834\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO005\" width=\"900\" height=\"683\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005.jpg 900w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005-300x228.jpg 300w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO005-768x583.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/p>\n<p>Shaya by\u0142 bardzo wykszta\u0142cony, przed wojn\u0105 pracowa\u0142 jako rektor Wy\u017cszego Uniwersytetu Polityczno-Komunistycznego w Leningradzie. By\u0142 bardzo szanowanym cz\u0142owiekiem; wszyscy jego znajomi bardzo go lubili. Jego pierwsza \u017cona zosta\u0142a aresztowana w 1933 r w Leningradzie jako podejrzana o szpiegostwo na rzecz Polski; nied\u0142ugo potem Shaya zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c aresztowany pod zarzutem o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142. Shaya zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3ra jednak zosta\u0142a zamieniona na 10 lat wi\u0119zienia. Jego c\u00f3rka Bella wychowywa\u0142a si\u0119 w szkole z internatem. Obecnie mieszka w Kemerovo. Kiedy Shaya przebywa\u0142 ju\u017c w wi\u0119zieniu w Sverdlovsk, wyrok podwy\u017cszono o kolejne 5 lat. By\u0142 on \u017carliwym, dobrze znanym komunistom. W sumie wi\u0119c, Shaya zosta\u0142 skazany na 15 lat wi\u0119zienia.<\/p>\n<h2>Ma\u0142\u017ce\u0144stwo oraz rehabilitacja<\/h2>\n<p>Podczas aresztu Shaya straci\u0142 wszystkie w\u0142osy. Podoba\u0142 mi si\u0119 tak\u017ce \u0142ysy, bez r\u00f3\u017cnicy. By\u0142 bardzo dobrym cz\u0142owiekiem i przyjacielem. Na pocz\u0105tku zamieszkali\u015bmy w pokoju, kt\u00f3ry wynajmowa\u0142am; nied\u0142ugo potem zacz\u0119li\u015bmy budowa\u0107 nasz w\u0142asny dom.<\/p>\n<p>W\u00f3wczas to Shaya zosta\u0142 zrehabilitowany a ja zacz\u0119\u0142am pracowa\u0107 w szkole, gdzie uczy\u0142am dzieci szycia oraz robienia wykroj\u00f3w. Dlatego te\u017c zamkn\u0119\u0142a sw\u00f3j sklep. W 1956 r., gdy byli\u015bmy jeszcze na wygnaniu, obchodzili\u015bmy \u015bwi\u0119ta \u017cydowskie wraz z rodzin\u0105 Gendler\u00f3w. Piekli\u015bmy mac\u0119 i przyrz\u0105dzali\u015bmy nadziewan\u0105 ryb\u0119, tsimmes (danie z marchewki i suszonych \u015bliwek) oraz galushka (jaja z drobiowym t\u0142uszczem).<\/p>\n<p>Na Szawuot jedli\u015bmy nale\u015bniki z serem; na Purim z kolei Hamantasze \u2013 tr\u00f3jk\u0105tne ciasteczka z makiem. Zawsze spotykali\u015bmy si\u0119 w tajemnicy, tak\u017ce nasi s\u0105siedzi nic nie wiedzieli o obchodzonych przez nas \u015bwi\u0119tach.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1786 size-medium alignleft\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-211x300.jpg\" width=\"211\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-211x300.jpg 211w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-768x1091.jpg 768w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014-721x1024.jpg 721w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO014.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 211px) 100vw, 211px\" \/><\/p>\n<p>W 1957 r. otrzyma\u0142am paszport, dzi\u0119ki kt\u00f3remu bez \u017cadnych zastrze\u017ce\u0144 mog\u0142am swobodnie podr\u00f3\u017cowa\u0107 i \u017cy\u0107 w dowolnie wybranym miejscu. Postanowi\u0142am pojecha\u0107 do R\u00f3wnego. Poniewa\u017c m\u00f3j m\u0105\u017c, Shaya, nie m\u00f3g\u0142 mi w\u00f3wczas towarzyszy\u0107, wyjecha\u0142am sama. Na miejscu dotar\u0142am do mieszka\u0144c\u00f3w naszego miasta, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 Holokaust i wojn\u0119. W ko\u0144cu mog\u0142am dowiedzie\u0107 si\u0119, jaki los spotka\u0142 moich najbli\u017cszych. Moim rodzice i siostra Bella zostali straceni wraz z pozosta\u0142ymi mieszka\u0144cami getta. Zastrzelono ich niedaleko R\u00f3wnego, w lesie zwanym Sosenki. Przenocowano mnie i pozwolono mi zosta\u0107 kilka dni. Wr\u00f3ci\u0142y wspomnienia z mojej przedwojennej dzia\u0142alno\u015bci. Potem wyruszy\u0142am do Maklakovo op\u0142akiwa\u0107 swoich rodzic\u00f3w oraz siostr\u0119.<\/p>\n<p>Tak naprawd\u0119 teraz mia\u0142am tylko jedn\u0105 siostr\u0119, Hav\u0119, kt\u00f3ra mieszka\u0142a w Izraelu, oraz m\u0142odszego brata Arona w Polsce. Z czasem w mie\u015bcie odrodzi\u0142a si\u0119 niewielka spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w 1960 r. z ich inicjatywy zosta\u0142 postawiony pomnik w miejscu masowej egzekucji. S\u0105 tam podane r\u00f3wnie\u017c nazwiska moich rodzic\u00f3w oraz siostry. Zosta\u0142am zaproszona na ods\u0142oni\u0119cie pomniku w lesie Sosenki; do dnia dzisiejszego mam zdj\u0119cie zrobione podczas tej uroczysto\u015bci. Prze\u017cy\u0142am tylko dlatego, \u017ce zosta\u0142am zes\u0142ana do gu\u0142agu.<\/p>\n<p>W 1958 r. zasz\u0142am w ci\u0105\u017c\u0119 z moim pierwszym dzieckiem. Shaya chcia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Leningradu, ale uzgodnili\u015bmy, \u017ceby poczeka\u0107 z tym do porodu \u2013 mia\u0142am w\u00f3wczas 38 lat i chorowa\u0142am na du\u017ce nadci\u015bnienie. Tak bardzo pragn\u0119\u0142am mie\u0107 dziecko. Shaya powiedzia\u0142: &#8222;W Leningradzie jest wiele pacjentek takich jak Ty, dlatego nie mo\u017cesz liczy\u0107 nawet w po\u0142owie na tak dobr\u0105 opiek\u0119 jak tutaj w Maklakovo&#8221;. Por\u00f3d okaza\u0142 si\u0119 bardzo trudny; ostatecznie mia\u0142am cesarskie ci\u0119cie.<\/p>\n<p>M\u00f3j syn, Victor Shaevich, urodzi\u0142 si\u0119 w Maklakovo w 1958 r. Kiedy sko\u0144czy\u0142 roczek, przenie\u015bli\u015bmy si\u0119 do Leningradu. W zasadzie to jego urodziny obchodzili\u015bmy jeszcze w Maklakovo, dopiero potem wyjechali\u015bmy. Na pocz\u0105tku zajmowali\u015bmy pok\u00f3j w komunalnym mieszkaniu. Dopiero potem, kiedy Shaya zachorowa\u0142, przenie\u015bli\u015bmy si\u0119 do osobnego jednopokojowej kawalerki. Victor poszed\u0142 do szko\u0142y w pobli\u017cu naszego domu na ul. Nauki 23. Uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 z samymi dobrymi ocenami.<\/p>\n<p>W Leningradzie pracowa\u0142am jako krawcowa, w zak\u0142adzie kt\u00f3ry mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy ul. Nauki 21. Pracowa\u0142am tam a\u017c do przej\u015bcia na emerytur\u0119.<\/p>\n<p>Pocz\u0105tkowo bardzo si\u0119 martwi\u0142am tym, czy b\u0119d\u0119 umia\u0142a \u017cy\u0107 w wielkim mie\u015bcie jak Leningrad, czy si\u0119 w nim odnajd\u0119. Ale ostatecznie wszystko by\u0142o dobrze. Przyjaciele mojego m\u0119\u017ca polubili mnie i nawet robili mu wyrzuty jak on m\u00f3g\u0142 zostawi\u0107 mnie z synem samych na stacji kolejowej w Leningradzie i p\u00f3j\u015b\u0107 szuka\u0107 hotelu. Elizaveta Iwanowna, jego dobra przyjaci\u00f3\u0142ka, by\u0142a bardzo z\u0142a, kiedy Shaya przyszed\u0142 j\u0105 odwiedzi\u0107 i kiedy dowiedzia\u0142a si\u0119, \u017ce my w tym czasie czekamy na stacji kolejowej. Kaza\u0142a mu natychmiast po nas wr\u00f3ci\u0107 i przyprowadzi\u0107 do niej. Mieszkali\u015bmy tam dok\u0105d nie otrzymali\u015bmy tego pokoju w mieszkaniu komunalnym, kt\u00f3re mieli\u015bmy obiecane jeszcze przed wyjazdem z Maklakovo.\u2028W 1961 r. zosta\u0142am r\u00f3wnie\u017c zrehabilitowana. M\u00f3j m\u0105\u017c na nowo przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do partii pracy i zosta\u0142 mianowany rektorem Publicznego Uniwersytetu w Leningradzie. Ja zajmowa\u0142am si\u0119 domem i wychowaniem naszego syna. Sprzedali\u015bmy nasz dom i meble w Maklakovo.<br \/>\nByli\u015bmy szcz\u0119\u015bcili do 1965 r, kiedy to Shaya zachorowa\u0142 na raka krtani. Kiedy zacz\u0105\u0142 skar\u017cy\u0107 si\u0119 na b\u00f3l, zacz\u0119li\u015bmy wizyty u lekarzy; niestety, przed d\u0142ugi okres by\u0142 leczony niew\u0142a\u015bciwie ze wzgl\u0119du na z\u0142\u0105 diagnoz\u0119. Sp\u0119dzi\u0142 rok w szpitalu. Nie m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107, wi\u0119c porozumiewa\u0142 si\u0119 ze mn\u0105 pisz\u0105c. Shaya zmar\u0142 w 1968 r. Nasz syn Wiktor mia\u0142 w\u00f3wczas 10 lat.<\/p>\n<p>\u015amier\u0107 mojego m\u0119\u017ca bardzo mn\u0105 wstrz\u0105sn\u0119\u0142a. Raz na ulicy Nevsky zemdla\u0142am i nieprzytomna zosta\u0142am odwieziona do szpitala. By\u0142am w ci\u0119\u017ckim stanie. W szpitalu sp\u0119dzi\u0142am miesi\u0105c, ale w ko\u0144cu wyzdrowia\u0142am. Nauczycielka, kt\u00f3ra odebra\u0142a mojego syna ze szko\u0142y w dniu, kiedy straci\u0142am przytomno\u015b\u0107, zabra\u0142a go do siebie i opiekowa\u0142a si\u0119 nim pod moj\u0105 nieobecno\u015b\u0107. Teraz jeste\u015bmy najlepszymi przyjaci\u00f3\u0142kami. Kiedy Wiktor sko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 przeprowadzili\u015bmy si\u0119 do wi\u0119kszego, dwupokojowego mieszkania.<\/p>\n<h2>Wiktor<\/h2>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1798 alignleft\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-174x300.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO013\" width=\"174\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-174x300.jpg 174w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-768x1324.jpg 768w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013-594x1024.jpg 594w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO013.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 174px) 100vw, 174px\" \/><\/p>\n<p>Po uko\u0144czeniu szko\u0142y Victor chcia\u0142 bardzo nauczy\u0107 si\u0119 lata\u0107 samolotem. Mia\u0142 jednak niewielk\u0105 blizn\u0119 (kiedy\u015b na obozie wskakuj\u0105c do wody rozci\u0105\u0142 sobie nog\u0119 nadeptuj\u0105c na rozbit\u0105 butelk\u0119). W plac\u00f3wce organizuj\u0105cej kurs pilot\u00f3w za\u017c\u0105dano za\u015bwiadczenia ze szpitala, \u017ce ta blizna to nic powa\u017cnego. Pomimo jego dostarczenia, Wiktor nie zosta\u0142 przyj\u0119ty na kurs. M\u00f3j syn zawsze by\u0142 typem sportowcem. Kiedy\u015b zapyta\u0142 &#8222;Je\u015bli p\u00f3jd\u0119 do Instytutu Lezgaft co potem mam robi\u0107 po studiach? Mog\u0119 by\u0107 nauczycielem WF-u, ale co mi to daje?&#8221;<\/p>\n<p>Postanowi\u0142 wi\u0119c ubiega\u0107 si\u0119 o przyj\u0119cie do Instytutu \u0141\u0105czno\u015bci Bonch-Bruevich, chocia\u017c by\u0142o to prawie nieosi\u0105galne ze wzgl\u0119du na jego \u017cydowskie pochodzenie. Przyszed\u0142 raz do mnie do zak\u0142adu krawieckiego i opowiedzia\u0142 mi o tych wszystkich trudno\u015bciach, z jakim musia\u0142 si\u0119 mierzy\u0107. P\u0142aka\u0142am wtedy bardzo bo mia\u0142am \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em jego cierpie\u0144 by\u0142 fakt, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 \u017bydem. Ostatecznie jednak zosta\u0142 przyj\u0119ty i uko\u0144czy\u0142 nauk\u0119 z dobrymi wynikami. Zaraz po studiach dosta\u0142 prac\u0119 w Lentelefonstroy [Leningradzkim Stowarzyszeniu Dostawc\u00f3w Telefon\u00f3w]. Do dzi\u015b tam pracuje, jako g\u0142\u00f3wny in\u017cynier i cieszy si\u0119 dobr\u0105 opini\u0105 w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. W tym czasie otrzymywa\u0142am wiele list\u00f3w od mojego brata Arona z Izraela za po\u015brednictwem rodziny Katsas z Wilna. Gdy w 1965 r. zmieni\u0142a si\u0119 sytuacja polityczna Natan, syn Arona, przyjecha\u0142 nas odwiedzi\u0107.<\/p>\n<p>Je\u015bli chodzi o antysemityzmie w Rosji Sowieckiej \u2013 do\u015bwiadczy\u0142am go kilkakrotnie. Raz, gdy stoj\u0105c w kolejce w sklepie jaka\u015b kobieta krzycza\u0142a na mnie: &#8222;Powiniene\u015b wynie\u015b\u0107 si\u0119 do Izraela!&#8221;. Drugi sytuacja wydarzy\u0142a si\u0119 blisko mojego domu. Kiedy podesz\u0142am do lady, aby co\u015b kupi\u0107, sprzedawczyni nazwa\u0142a mnie &#8222;Ty brudny \u017byd\u00f3wko&#8221; i to zupe\u0142nie bez powodu. Gdyby w pobli\u017cu by\u0142 policjant, poprosi\u0142abym go o pomoc. W zasadzie to by\u0142y te dwa przypadki, kiedy kto\u015b mnie obrazi\u0142 ze wzgl\u0119du na moje \u017cydowskie pochodzenie [je\u015bli nie liczy\u0107 deportacji do obozu].<br \/>\nW Instytucie Wiktor pozna\u0142 Tanechk\u0119, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie po\u015blubi\u0142. Maj\u0105 dwie c\u00f3rki: Irochk\u0119 (absolwentk\u0119 Instytutu Ekonomii i In\u017cynierii, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142a w 2002 r.) oraz Katye, kt\u00f3ra obecnie ko\u0144czy szko\u0142\u0119 i nieustannie powtarza, \u017ce p\u00f3jdzie na studia jedynie na t\u0105 sam\u0105 uczelni\u0119, gdzie studiowali jej rodzice. Tak wi\u0119c pilnie przygotowuje si\u0119 do egzamin\u00f3w wst\u0119pnych na Instytut \u0141\u0105czno\u015bci.<\/p>\n<p>Mojemu synowi i jego rodzinie powodzi si\u0119 ca\u0142kiem nie\u017ale, maj\u0105 nawet domek letniskowy. Nigdy nie pozwalaj\u0105 mi zosta\u0107 samej, dlatego te\u017c bardzo cz\u0119sto mnie odwiedzaj\u0105 i opiekuj\u0105 si\u0119 mn\u0105.<br \/>\nW 1995 r. Wiktor wyjecha\u0142 do Izraela na dziesi\u0119\u0107 dni w odwiedziny do swoich znajomych, kt\u00f3rzy wyemigrowali z Rosji du\u017co wcze\u015bniej. Przez jaki\u015b czas Wiktor r\u00f3wnie\u017c my\u015bla\u0142 o wyje\u017adzie, ale ostatecznie zmienili zdanie. Nawet ja chcia\u0142am wyemigrowa\u0107 do Izraela. W tym celu uda\u0142am si\u0119 do Fundacji Agencji \u017bydowskiej Sokhnut; niestety nie chcieli mi pom\u00f3c w emigracji t\u0142umacz\u0105c, \u017ce bez syna nie by\u0142abym szcz\u0119\u015bliwa. Aron by\u0142 tego samego zdania. W Izraelu mog\u0142abym nawet otrzymywa\u0107 podw\u00f3jn\u0105 emerytur\u0119 [asirat tsion] jako by\u0142y wi\u0119zie\u0144, ale najwidoczniej nie dane mi jest zamieszka\u0107 w tym kraju.<\/p>\n<h2>Dzisiejsze \u017cycie<\/h2>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-1826 alignleft\" src=\"http:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-201x300.jpg\" alt=\"trans-history_interviews_detinko_DETINKO003\" width=\"201\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-201x300.jpg 201w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-768x1149.jpg 768w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003-685x1024.jpg 685w, https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO003.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 201px) 100vw, 201px\" \/><\/p>\n<p>W 1989 r. odwiedzi\u0142am Arona w Izraelu. Ma bardzo wygodne czteropokojowe mieszkanie z dwoma \u0142azienkami. Podczas pobytu w Izraelu, kt\u00f3ry trwa\u0142 trzy miesi\u0105ce, odwiedzili\u015bmy wielu przyjaci\u00f3\u0142 Arona, kt\u00f3rzy prze\u017cyli Holokaust. Wsp\u00f3lnie sp\u0119dzili\u015bmy du\u017co czasu na wspominaniu naszej m\u0142odo\u015bci. Jako honorowy go\u015b\u0107 ze Zwi\u0105zku Radzieckiego zosta\u0142am poproszona, aby zapali\u0107 \u015bwiece. Wzi\u0119\u0142am chustk\u0119 i przeprowadzi\u0142am ca\u0142\u0105 ceremoni\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a niezwykle uroczysta i przyjemna.<br \/>\nNadal m\u00f3wi\u0119 po hebrajsku i wszystkie \u015bwi\u0119ta obchodz\u0119 w domu w towarzystwie 12 os\u00f3b. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce organizacja Hesed Avraham jest bardzo pomocna.<\/p>\n<p>Odwiedzam cz\u0119sto centrum dziennego pobytu, gdzie wszyscy bardzo mnie szanuj\u0105. Cz\u0119sto odbieram telefony oraz otrzymuj\u0119 pozdrowienia od innych os\u00f3b. Nie mam do\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w, by wyrazi\u0107 moj\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 dla wszystkich tych ludzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Petersburg, Rosja Haya-Lea Nakhmanovna jest kulturaln\u0105 i go\u015bcinn\u0105 82 letni\u0105 kobiet\u0105. Pomimo wieku, doskonale pami\u0119ta wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w ze swojego ci\u0119\u017ckiego \u017cycia oraz \u017cycia jej przodk\u00f3w. Haya jest dumna ze swojej rodziny. Pomimo gehenny, przez jak\u0105 przesz\u0142a podczas swojego 15 letniego pobytu w obozie dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, Haya zachowa\u0142a warto\u015bci moralne oraz chcia\u0142aby zachowa\u0107 dla przysz\u0142ych &#8230; <a title=\"Haya-Lea Detinko\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wywiady\/haya-lea-detinko\/\" aria-label=\"Dowiedz si\u0119 wi\u0119cej o Haya-Lea Detinko\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1850,"menu_order":0,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_uag_custom_page_level_css":"","generate_page_header":"","footnotes":""},"categories":[159],"tags":[],"class_list":["post-1856","interviews","type-interviews","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-jezyku-polskim","infinite-scroll-item"],"acf":[],"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover.jpg",400,222,false],"thumbnail":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover-300x167.jpg",300,167,true],"medium_large":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover.jpg",400,222,false],"large":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover.jpg",400,222,false],"1536x1536":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover.jpg",400,222,false],"2048x2048":["https:\/\/transhistory.centropa.org\/wp-content\/uploads\/2016\/02\/trans-history_interviews_detinko_DETINKO007_cover.jpg",400,222,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"4l3x_4dm.n","author_link":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/author\/4l3x_4dm-n\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"Petersburg, Rosja Haya-Lea Nakhmanovna jest kulturaln\u0105 i go\u015bcinn\u0105 82 letni\u0105 kobiet\u0105. Pomimo wieku, doskonale pami\u0119ta wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w ze swojego ci\u0119\u017ckiego \u017cycia oraz \u017cycia jej przodk\u00f3w. Haya jest dumna ze swojej rodziny. Pomimo gehenny, przez jak\u0105 przesz\u0142a podczas swojego 15 letniego pobytu w obozie dla wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, Haya zachowa\u0142a warto\u015bci moralne oraz chcia\u0142aby zachowa\u0107 dla przysz\u0142ych&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews\/1856","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews"}],"about":[{"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/interviews"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews\/1856\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7809,"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/interviews\/1856\/revisions\/7809"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1856"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1856"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/transhistory.centropa.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1856"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}